PFAS-vrije pannen in 2026: welke soorten zijn er en waar let je op?

Wil je overstappen op een low-tox keuken, dan kom je al snel uit bij pannen. Logisch ook: een pan gebruik je vaak elke dag, en sommige anti-aanbaklagen staan bekend om stoffen die mensen liever vermijden. Alleen… welke pan kies je dan? RVS, gietijzer, plaatstaal, keramisc, het lijkt alsof je meteen een opleiding “Panologie” nodig hebt.

Goed nieuws: dat hoeft dus niet. In dit artikel zetten we de meest voorkomende soorten PFAS-vrije pannen op een rij, mét voor- en nadelen. PFAS-vrije pannen zijn meestal pannen zonder klassieke anti-aanbaklaag (zoals RVS of gietijzer) óf pannen met een keramische laag die als PFAS/PTFE-vrij wordt omschreven.

(Tip: “Een low-tox keuken? Begin met deze 5 items”)

Even kort: wat is “PFAS” bij pannen? PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) zijn door de mens gemaakte chemische stoffen die water-, vet- en vuilafstotend zijn. Ze worden op grote schaal gebruikt in antiaanbakpannen, regenkleding, cosmetica, en blusschuim. Vanwege hun extreem sterke verbindingen breken ze nauwelijks af in het milieu, waardoor ze zich ophopen in bodem, water, voedsel en het menselijk lichaam, wat schadelijk kan zijn voor de gezondheid (Bron: PFAS in levensmiddelen | NVWA). Iets wat wij dus zeker niet in onze pannen willen!!

De belangrijkste soorten PFAS-vrije pannen (met voor- en nadelen)

1) RVS (roestvrij staal)

Waarvoor ideaal: bakken, aanbraden, sauzen, dagelijkse kookklusjes
Waarom mensen dit kiezen: geen coating, duurzaam, kan tegen hoge temperaturen

Wat is RVS eigenlijk? RVS betekent roestvrij staal: een stevig metaal dat niet roest zoals “gewoon” staal. Het wordt veel gebruikt in professionele keukens, juist omdat het tegen een stootje kan en lang meegaat. In tegenstelling tot klassieke anti-aanbakpannen zit er geen laagje op dat kan slijten of beschadigen.

Waarom is RVS zo’n populaire vervanger voor anti-aanbak? Veel mensen stappen over op RVS omdat:

• je geen coating nodig hebt om goed te kunnen bakken,

• je pan vaak jaren (of tientallen jaren) mee kan,

• het geschikt is voor hoge temperaturen (handig bij aanbraden),

• en je minder “zorgen” hebt over krasjes of slijtage van een laag.

RVS is daarmee een fijne keuze als je low-tox wilt koken en liever kiest voor een pan die vooral gebaseerd is op materiaal, in plaats van een coating.

Waarom werkt bakken in RVS (en waarom plakt het soms)? RVS is geen anti-aanbakpan, dus het werkt net even anders. Het “geheim” is dat RVS vooral goed is in aanbraden: als je pan en vetstof op temperatuur zijn, krijgt je eten snel een bruin korstje. Zodra dat korstje er is, laat het vaak vanzelf los.

Plakken gebeurt meestal als:

• de pan nog te koud is (dan “kleeft” het eten eerder),

• je te snel probeert om te draaien (geven = loslaten),

• of je te weinig vetstof gebruikt bij gerechten die dat wel nodig hebben.

Zie RVS dus als een pan die je helpt met krokant bakken en smaak opbouwen. Bonus: de aanbaksels (fond) kun je met een scheutje water/bouillon losmaken en daar een simpele saus van maken. Dat is precies waarom veel mensen RVS zo fijn vinden. Wil je tips over hoe je het beste kan bakken in RVS: Check ook onze blog "RVS pan: zo bak je zonder aankoeken (stappenplan + tips)"

Perfect voor Perfect voor bijvoorbeeld: vlees, kip, gebakken groenten (champignons, broccoli, spruitjes), en snelle sausjes op basis van aanbaksels (pan-saus).

Pluspunten

• Geen anti-aanbaklaag nodig

• Gaat lang mee

• Kan vaak in de oven (check even handgreep)

Minpunten

• Je moet even leren bakken zonder aankoeken (maar echt: het went)

• Niet elke RVS-pan warmt even gelijkmatig op (kwaliteit scheelt)

2 ) Gietijzer (cast iron)

Waarvoor ideaal: hoge hitte, steak, burgers, aardappels, ovengebruik en stevige eenpansgerechten. Waarom mensen dit kiezen: het is een echt werkpaard dat jaren meegaat en beter kan gaan bakken naarmate je het vaker gebruikt.

Wat is gietijzer eigenlijk? Gietijzer is een zwaar, robuust materiaal dat warmte goed vasthoudt. Daardoor is het heel geschikt voor gerechten waarbij je een pan echt heet wilt laten worden en die hitte ook wilt vasthouden. Denk aan het bakken van een steak, krokante aardappels of gerechten die je eerst op het fornuis begint en daarna in de oven afmaakt. Bij klassiek gietijzer zit er geen coating op zoals bij een anti-aanbakpan. In plaats daarvan bouwt de pan na verloop van tijd een natuurlijke baklaag op, ook wel seasoning genoemd. Die laag ontstaat door goed gebruik en onderhoud.

Waarom is gietijzer zo’n populaire vervanger voor anti-aanbak?

Veel mensen kiezen voor gietijzer omdat:

• het ontzettend lang meegaat,

• het tegen hoge temperaturen kan,

• het stevig en bijna onverwoestbaar aanvoelt,

• en het vaak prettiger bakt naarmate je het langer gebruikt.

Gietijzer past daardoor goed bij mensen die liever koken met een puur materiaal en het niet erg vinden om een pan een beetje te leren kennen.

Waarom werkt bakken in gietijzer zo goed? Het grote voordeel van gietijzer is dat het warmte heel goed vasthoudt. Als de pan eenmaal heet is, blijft hij ook goed heet. Dat maakt hem ideaal voor krachtig bakken en mooi bruinen. Dat is precies waarom gietijzer zo fijn is voor gerechten waarbij je een korstje wilt: vlees, aardappels, pannenkoeken of groenten die lekker mogen karamelliseren. Wel werkt gietijzer anders dan een lichte anti-aanbakpan. Het materiaal reageert wat trager op temperatuurwisselingen. Dus als de pan te heet of juist niet heet genoeg is, stuur je dat minder snel bij dan bij bijvoorbeeld RVS.

Wil je weten hoe je gietijzeren pan moet gebruiken? Check dan ons blog: "Gietijzeren pan: zo werkt het (en zo onderhoud je ’m zonder gedoe)"

Waar gietijzer minder ideaal voor is Gietijzer is minder handig voor gerechten waarbij je snel en precies met temperatuur wilt spelen, zoals delicate sauzen, een kwetsbaar stukje vis of iets dat je “even snel” wilt bakken zonder nadenken. Ook langdurig zure gerechten, zoals tomatensaus of iets met veel citroen, zijn in kaal gietijzer wat minder ideaal. Dat kan de opgebouwde seasoning aantasten. Bij geëmailleerd gietijzer is dat meestal minder een probleem.

Wil je weten hoe de 'seasoning' voor een gietijzeren pan moet? Check dan ons blog: "Gietijzeren pan: zo werkt het (en zo onderhoud je ’m zonder gedoe)"

Perfect voor Perfect voor bijvoorbeeld: steak, burgers, gebakken aardappels, pannenkoeken, geroosterde groenten, ovengerechten en stevige one pan meals.

Pluspunten

• Super duurzaam

• Kan heel heet worden

• Houdt warmte erg goed vast

• Wordt vaak fijner naarmate je ’m langer gebruikt (met goed onderhoud)

• Geschikt voor ovengebruik

Minpunten

• Zwaar (echt zwaar)

• Vraagt wat onderhoud: goed drogen, soms dun invetten

• Reageert trager op temperatuurwisselingen

• Niet ideaal voor snel, licht of heel precies koken

Voor meer informatie over koken met een gietijzeren pan klik hier om ons blog daarover te lezen. Enthousiast geworden over een gietijzeren pan, check dan ook ons blog "Gietijzeren pan kiezen: waar let je op in een low tox keuken?" voor een duidelijke keuzegids over het uitkiezen van een gietijzeren pan.

3) Geëmailleerd gietijzer

Waarvoor ideaal: stoofgerechten, soepen, sauzen, langzaam garen en ovengebruik. Waarom mensen dit kiezen: je hebt de voordelen van gietijzer (warmte vasthouden, duurzaam), maar dan met een gladde emaillelaag die vaak wat makkelijker is in gebruik en onderhoud.

Wat is geëmailleerd gietijzer eigenlijk? Geëmailleerd gietijzer is gietijzer met een beschermende laag emaille (een soort glasachtige coating). Het blijft dus dat zware, robuuste materiaal dat warmte goed vasthoudt, maar dankzij de emaillelaag:

• hoef je het meestal niet te seasonen zoals kaal gietijzer,

• is het vaak minder gevoelig voor roest,

• en kun je er makkelijker gerechten in maken die normaal wat lastiger zijn in kaal gietijzer.

Waarom is geëmailleerd gietijzer zo populair? Veel mensen kiezen voor geëmailleerd gietijzer omdat:

• het perfect is voor langzaam koken (alles blijft lekker gelijkmatig warm),

• het geschikt is voor zure ingrediënten (zoals tomaat, wijn of citroen),

• het stevig is en jaren meegaat,

• en het voor veel mensen net wat “vergevingsgezinder” voelt dan kaal gietijzer.

Het is een fijne optie als je wel het duurzame gevoel van gietijzer wilt, maar zonder het onderhoud-gedoe dat bij seasoning kan horen.

Waarom werkt koken in geëmailleerd gietijzer zo goed?

• Omdat gietijzer warmte zo goed vasthoudt, blijft de temperatuur in de pan stabiel. Dat is ideaal voor:

• stoofpotten die uren mogen pruttelen,

• sauzen die rustig willen indikken,

• en gerechten die je eerst even aanzet op het fornuis en daarna in de oven laat doorgaren.

• Je krijgt dus een soort “slow cooking effect” zonder dat je constant hoeft bij te sturen.

Waar geëmailleerd gietijzer minder ideaal voor is Geëmailleerd gietijzer is meestal minder geschikt als:

• je een lichte koekenpan zoekt voor snelle doordeweekse bakklusjes,

• je veel anti-aanbakgemak verwacht (het is geen keramische pan),

• of je graag met heel hoge hitte “hard” bakt alsof het een skillet is (kan wel, maar het is niet de hoofdrol van deze pan).

• Ook: emaille is sterk, maar je wilt er liever niet met metaal in schrapen en niet extreem ruw mee omgaan.

Perfect voor Perfect voor bijvoorbeeld: chili, curry, stoofvlees, soep, pastasaus/tomatensaus, linzen, suddergerechten, en ovengerechten die lang mogen garen.

Pluspunten

• Duurzaam en stevig

• Houdt warmte lang en gelijkmatig vast

• Fijn voor stoof, soep en sauzen

• Geschikt voor zure ingrediënten (zoals tomaat)

• Vaak geen seasoning nodig zoals bij kaal gietijzer

• Kan meestal van fornuis naar oven

Minpunten

• Zwaar

• Minder “anti-aanbak” dan een keramische pan

• Emaille kan beschadigen bij heel ruw gebruik (geen metaal schrapen / niet laten kletteren)

• Reageert trager op temperatuurwisselingen dan lichte pannen

4) Plaatstaal / koolstofstaal (carbon steel)

Waarvoor ideaal: snel en heet bakken, roerbakken, krokant bakken, dagelijks “hard” bakken. Waarom mensen dit kiezen: het is een duurzaam werkpaard dat lichter is dan gietijzer, tegen hoge hitte kan en na verloop van tijd vaak steeds prettiger gaat bakken.

Plaatstaal = koolstofstaal (carbon steel) ?? Je ziet deze pan soms als plaatstaal, soms als koolstofstaal en in webshops vaak als carbon steel. Het gaat vaak om hetzelfde soort materiaal: een stevige stalen pan zonder klassieke anti-aanbaklaag. Koolstofstaal lijkt qua gebruik op gietijzer (je bouwt na verloop van tijd een natuurlijke baklaag op), maar is meestal lichter en warmt sneller op. Wel is het niet roestvrij, dus goed drogen na gebruik is belangrijk.

Wat is koolstofstaal eigenlijk? Koolstofstaal (plaatstaal) is een soort staal dat je kunt zien als het “sportieve broertje” van gietijzer:

• het is sterk en simpel (geen klassieke coating),

• maar meestal dunner en lichter dan gietijzer,

• en het kan heel heet worden.

Net als bij kaal gietijzer bouwt koolstofstaal vaak een natuurlijke baklaag op door gebruik en onderhoud. Die laag wordt ook wel seasoning genoemd.

Waarom is koolstofstaal zo’n populaire vervanger voor anti-aanbak? Veel mensen kiezen koolstofstaal omdat:

• het goed tegen hoge temperaturen kan (fijn voor wok-achtig werk en aanbraden),

• het na inwerken steeds meer een anti-aanbakgevoel kan krijgen,

• het minder “kwetsbaar” aanvoelt dan sommige pannen met een laag,

• en omdat het vaak een mooie middenweg is: duurzaam, maar niet zo zwaar als gietijzer.

Waarom werkt bakken in koolstofstaal zo goed? Koolstofstaal warmt relatief snel op en kan goed heet worden. Daardoor is het ideaal voor gerechten waarbij je:

• snel wilt bakken,

• een beetje krokant wilt,

• of ingrediënten kort wilt schroeien.

Als de pan goed is ingewerkt (seasoned), laten veel ingrediënten ook makkelijker los. Het is dus een pan die vaak beter wordt naarmate je ‘m vaker gebruikt.

Waar koolstofstaal minder ideaal voor is Koolstofstaal is minder handig als je:

• “zero onderhoud” wilt (je wilt ‘m goed drogen en soms dun invetten),

• vaak zure sauzen lang laat pruttelen (tomaat/citroen), dat kan de seasoning aantasten,

• of de pan graag in de vaatwasser gooit (liever niet).

Perfect voor Perfect voor bijvoorbeeld: roerbakgroenten, vleesreepjes, gebakken aardappels, schnitzel/kip in een laagje olie (shallow frying), pancakes (als je pan goed is ingewerkt) en alles wat je lekker heet en snel wilt bakken.

Pluspunten

• Wordt snel warm en kan heel heet

• Lichter dan gietijzer, maar nog steeds super stevig

• Kan na inbranden steeds meer “anti-aanbak” gedrag krijgen

• Heel geschikt voor dagelijks hard bakken en roerbakken

• Gaat lang mee bij normaal gebruik

Minpunten

• Vraagt wat onderhoud (goed drogen, soms dun invetten)

• Kan roesten als je ‘m nat laat staan

• Minder geschikt voor langdurig zure gerechten

• Niet ideaal voor vaatwasser of “ik wil nergens aan denken”-gebruik

5) Keramische pannen (PFAS/PTFE-vrij)

Waarvoor ideaal: eieren, pannenkoeken, delicate vis, tofu en snelle doordeweekse gerechten. Waarom mensen dit kiezen: je krijgt vaak het meeste anti-aanbakgemak met een pan die veel mensen als “low-tox vriendelijker” ervaren dan klassieke anti-aanbak.

Wat is een keramische pan eigenlijk? Een keramische pan is meestal een pan met een keramische anti-aanbaklaag (vaak op een aluminium of stalen basis). Die laag zorgt ervoor dat eten makkelijker loslaat, waardoor je vaak met minder vet kunt bakken en minder hoeft te schrapen.

Belangrijk: “keramisch” zegt iets over het type laag, maar niet automatisch alles over de exacte samenstelling. Als jullie focus ligt op PFAS vermijden (net als wij die focus hebben!) , is het slim om bij dit type pan altijd de productinfo te checken op termen zoals PTFE,

Waarom is keramisch zo’n populaire vervanger voor klassieke anti-aanbak? Veel mensen kiezen keramisch omdat:

• het laag­drempelig is (je hoeft minder techniek te leren dan bij RVS),

• het ideaal is voor plakkerige gerechten zoals eieren,

• het vaak licht is in gebruik,

• en het een fijne “eerste stap” kan zijn als je low-tox wilt beginnen zonder meteen een zware pan of veel onderhoud.

Waarom werkt bakken in keramisch zo goed? Keramische lagen zijn ontworpen om minder te hechten, waardoor ingrediënten zoals ei, pannenkoekbeslag of visfilet makkelijker loslaten. Daardoor:

• heb je minder kans dat je eten uit elkaar valt,

• is schoonmaken vaak sneller,

• en voelt koken gewoon… makkelijker.

Keramisch is dus vooral een comfort-pan: ideaal voor koken zonder gedoe.

Waar keramisch minder ideaal voor is Keramisch is meestal minder geschikt als je:

• graag op heel hoog vuur bakt of hard wilt aanbraden (denk steak-achtig werk),

• je pan vaak leeg verhit (dat kan de laag sneller aantasten),

• metalen spatels gebruikt of hard schraapt,

• of een pan zoekt die na jaren intensief gebruik nog exact hetzelfde bakt.

Met andere woorden: keramisch is top voor gemak, maar je wilt ‘m net wat liever behandelen dan een “ruwe werkpaard-pan”.

Perfect voor Perfect voor bijvoorbeeld: omelet/spiegelei, pannenkoeken, wraps, delicate visfilet, tofu, gebakken groenten die je mooi heel wilt houden, snelle doordeweekse maaltijden.

Pluspunten

• Veel anti-aanbakgemak (laag­drempelig)

• Ideaal voor eieren en delicate gerechten

• Vaak lichter dan gietijzer

• Makkelijk schoon te maken

• Fijn als “eerste stap” richting low-tox koken

Minpunten

• De anti-aanbakeigenschap kan na verloop van tijd minder worden (gebruik maakt veel uit)

• Minder geschikt voor extreem hoge hitte / hard aanbraden

• Je moet de specificaties goed checken als je PFAS/PTFE wilt vermijden

• Gevoeliger voor krassen/oververhitting dan RVS of gietijzer

Conclusie: welke soort past bij jou?

Als je het heel simpel houdt:

• RVS → allround: aanbraden, groenten, sausjes

• Gietijzer → hoge, stabiele hitte & krokant: steak, burgers, aardappels (beetje onderhoud)

• Geëmailleerd gietijzer → stoof/soep/(zure) sauzen: tomaat, curry, sudderen

• Koolstofstaal / plaatstaal → snelle hoge hitte, roerbakken, schroeien (goed drogen/seasonen)

• Keramisch (PFAS/PTFE-vrij) → gemak: eieren, pannenkoeken, delicate vis (voorzichtig gebruiken)

Maaarrrr…: in de praktijk kun je bijna alles in bijna elke pan maken, maar niet elke pan is daar even ideaal voor. Het hangt vooral af van temperatuur, vetgebruik, bereidingstijd en hoe je met het materiaal omgaat. Met de juiste techniek kan er dus meer dan dit overzicht doet vermoeden. Gebruik de informatie van deze blog dan ook goed!

Wil je nu precies weten waar je op moet letten als je een PFAS-vrije pan koopt? We hebben daar een aparte, super praktische checklist voor gemaakt: PFAS-vrije pan kiezen: checklist.

En wil je low-tox beginnen zonder alles in één keer te vervangen? Start dan hier: Een low-tox keuken? Begin met deze 5 items.